52a. Komputacja rzymska i kanoniczna

Stopień pokrewieństwa – sposób ustalania wzajemnego stosunku, łączącego osoby pochodzące od wspólnego przodka, czyli spokrewnionych w znaczeniu społecznym i prawnym. Pokrewieństwo oblicza się za pomocą linii i stopni.

Technikę, która zajmuje się ustalaniem stopnia pokrewieństwa, nazywa się komputacją.

Wyróżnia się dwie najpowszechniejsze metody:

• komputacja rzymska – ma swoje korzenie w cywilnym prawie rzymskim, stosowana do dziś w systemach prawnych (także polskim) do obliczenia stopnia pokrewieństwa;
• komputacja kanoniczna (kościelna, germańska) – wywodzi się z prawa kanonicznego, stosowana dawniej przez Kościół katolicki (ostatni raz w kodeksie prawa kanonicznego z 1917) do obliczenia stopnia pokrewieństwa, np. w celu stwierdzenia zaistnienia przeszkody do zawarcia związku małżeńskiego; kodeks prawa kanonicznego z 1983 stosuje komputację rzymską.

Komputacja rzymska

W przypadku komputacji rzymskiej do obliczania stopnia pokrewieństwa w linii bocznej sumuje się urodzenia z obu stron aż do wspólnego przodka (nie wlicza się jednak urodzenia owego wspólnego przodka). Wyraża się w paremii: quod generationes, tot gradus (ile urodzeń, tyle stopni).

Przykład:

A miał dwóch synów: B i C, zaś C miał syna D. Należy obliczyć pokrewieństwo pomiędzy B i D.

1. pierwsze urodzenie to urodzenie się D;

2. drugie urodzenie, to urodzenie się ojca D, czyli C;

3. trzecie urodzenie to urodzenie dziadka D, a ojca C, czyli A – tego urodzenia się nie wlicza, bo A jest wspólnym przodkiem D (dziadkiem) i B (ojcem);

4. czwarte urodzenie to urodzenie B, który jest synem A.

To daje 4 urodzenia, z których pod uwagę bierze się tylko 3, jako że pomija się urodzenie wspólnego przodka, czyli 4 – 1 = 3, a zatem B i D są ze sobą spokrewnieni w 3. stopniu komputacji rzymskiej.

Pokrewieństwo w linii bocznej w obrębie tego samego pokolenia jest zawsze parzyste (2, 4, 6 itd.); nie istnieje w linii bocznej pokrewieństwo pierwszego stopnia. Nieparzysta liczba oznacza zawsze różnicę przynajmniej o jedno pokolenie.

Komputacja kanoniczna

W przypadku komputacji kanonicznej oblicza się tylko urodzenia po jednej stronie – w dłuższej linii do wspólnego przodka (podobnie jak w komputacji rzymskiej nie wliczając urodzenia wspólnego przodka).

Przykład (te same wartości co w przykładzie powyższym):

A miał dwóch synów: B i C, zaś C miał syna D. Należy obliczyć pokrewieństwo pomiędzy B i D.

1. w pierwszej kolejności należy ustalić, która linia jest dłuższa. Wiadomo, że jeśli D jest wnukiem A, a B jest synem A, to dłuższa jest linia, do której należy D, w konsekwencji będzie się liczyć urodzenia po tej stronie

2. pierwsze urodzenie, to urodzenie się D

3. drugie urodzenie, to urodzenie się C, czyli ojca D

4. trzecie urodzenie to urodzenie dziadka D, a ojca C czyli A – tego urodzenia się nie wlicza, bo A jest wspólnym przodkiem D (dziadkiem) i B (ojcem).

To daje trzy urodzenia, czyli 3 – 1 = 2, a zatem B i D są ze sobą spokrewnieni w 2. stopniu komputacji kanonicznej.

- w linii prostej: krewni wstępni (rodzice, dziadkowie), krewni zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki)

- w linii bocznej: zaczyna się od rodzeństwa i dalszych krewnych

Stopnie zależą od pokrewieństwa (ile urodzeń tyle stopni); chcąc poznać stopień pokrewieństwa dwóch osób musimy policzyć, ile było urodzeń
Komputacja kanoniczna- liczono pokolenia, jakie dzielą dwie rodziny.

Od 1215r. pokrewieństwo ograniczano do 4.tego stopnia komputacji kanonicznej (IV Sobór Latareński); od 1917r. zredukowano przeszkodę do 3-go stopnia.

Kodeks z 1983r. (obecny) wprowadził komputację rzymską.

Linia prosta była i jest zawsze przeszkodą.

Linia boczna do 4.tego stopnia stanowi przeszkodę .

Według Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego do 2 stopnia w linii bocznej (rodzeństwo)