80. Podstawy odpowiedzialności karnej w prawie feudalnym. Obiektywny i subiektywny charakter odpowiedzialności

Odpowiedzialność obiektywna - przestępstwo ujmowane było od strony zewnętrznych przejawów (skutków), za które sprawca ponosił odpowiedzialność.

Odpowiedzialność subiektywna – sprawca ponosił odpowiedzialność za popełniony czyn, ale z uwzględnieniem subiektywnych aspektów, takich jak:

- Okoliczności popełnienia przestępstwa;

- Zamiar popełnienia przestępstwa (czy działał umyślnie);

- Wina sprawcy.

Są one elementami definicji przestępstwa, zatem tylko odpowiedzialność subiektywna za popełnienie przestępstwa może być sprawiedliwa.

a) prawo wczesnośredniowieczne:

- nie ma ogólnych zasad odpowiedzialności karnej (pierwotnie każda krzywda pociągała za sobą odpowiedzialność karną, chodziło o wymierzenie kary, a nie o naprawienie ewentualnej szkody cywilnej);

- nie odróżniano prawa karnego od cywilnego;

- przestępstwo- każde działanie/zaniechanie, które spowodowało szkodę;

- odpowiedzialność obiektywna - za zewnętrzne skutki czynu i wszelkie jego konsekwencje;

- związek przyczynowo- skutkowy bardzo szeroko rozumiany; sprawca odpowiadał nawet za zachowania, których nie mógł przewidzieć, nawet za przypadek;

- zasada przyczynowości formalnej- wystarczało jakiekolwiek powiązanie skutku z osobą sprawcy, np. za śmierć topielca odpowiadał właściciel stawu; stopniowo ograniczano te zasadę, m.in. domniemania, rozwój empirii kryminalnej (sekcja zwłok, oględziny ran);

- początki subiektywizacji odpowiedzialności:

- Zabójstwo z przypadku wykluczało możliwość odwetu

- Mniejsza odpowiedzialność za przestępstwa popełnione przypadkiem

- Brano pod uwagę okoliczności popełnienia przestępstwa

b) prawo późnośredniowieczne:

- rozstrzygnięcia w sposób kazuistyczny, opierając się na przesłankach zewnętrznych

- jeśli istniał zły zamiar to karano surowiej

- uwzględniano czy ktoś chciał/nie chciał popełnić przestępstwo (stosunek subiektywny)

c) prawo włoskie:

- brano pod uwagę wewnętrzne nastawienie sprawcy do czynu i jego świadomość

- rozróżniano dolus (wina umyślna) i culpa (wina nieumyślna)

- za czysty przypadek zwykle nie ponosiło się odpowiedzialności

-rozwój pojęcia usiłowania – określono ten stan jako zamierzać, działać, ale nie doprowadzić do skutku.

d) prawo staropolskie:

- początkowo odpowiedzialność obiektywna

- w praktyce sądowej starano się eliminować odpowiedzialność prawną za casus – przypadek, do odróżnienia przypadku od winy umyślnej doszło w XVII wieku