8. Corpus Iuris Civilis. Recepcja prawa rzymskiego w Niemczech

Corpus Iuris Civilis- zbiór składający się z 4 części: 

- Kodeks (spis konstytucji cesarskich); 

- Digesta (elementy prawa prywatnego, postępowania cywilnego, prawa karnego); 

- Instytucje (zwięzłe podręczniki do nauki prawa oparty na „Instytucjach Gaiusa”); 

- Nowele - spisy longobardzkiego prawa lennego – Libri Feudorum oraz ustawy cesarzy niemieckich – Fryderyka I i II.

Była to nowsza wersja kodyfikacji justyniańskiej i dawała możliwość poznania prawa rzymskiego.

Recepcja prawa rzymskiego w Niemczech

(recepcja - przyjęcie, uznanie prawa za obowiązujące):

Koronacja Ottona I (962r.) - druga próba odbudowy Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Uznawano, że Cesarstwo Niemieckie było kontynuacją Cesarstwa Rzymskiego. Twierdzono, że prawo rzymskie nadal obowiązuje. Ustawy cesarzy niemieckich dodawano do zbiorów prawa rzymskiego. Prawo rzymskie uznawano jako czynnik ujednolicający (unifikujący) różne systemy prawa zwyczajowego. Okazywało się ono lepiej dostosowane do potrzeb ludzkich (w okresie feudalizmu w życiu gospodarczym; rozbudowany dział zobowiązań; instytucje rzymskie pomocne dla feudałów np. instytucja dzierżawy wieczystej czy kolonatu jako podstawa poddaństwa chłopów).

Osoby z wykształceniem prawniczym pełniły funkcje publiczne, urzędy, pracowały w sądownictwie i orzekały według znanego im z uniwersytetu prawa rzymskiego, a nie lokalnego. Uniwersytety wydawały opinie prawne kierując się prawem rzymskim.

Szczególną rolę w recepcji praktycznej odegrał Sąd Kameralny Rzeszy (1495r.), który rozpatrywał spory cywilne na najwyższym szczeblu w drodze apelacji jako najwyższa instancja. Ustawa powołująca sąd do życia stanowiła, że połowę składu mają stanowić osoby ze stanu szlacheckiego, a drugą połowę osoby z tytułem doktora (czyli bazująca na prawie rzymskim). Pierwszeństwo w orzekaniu miały prawa zwyczajowe, a pomocniczo miało być stosowane prawo rzymskie. W praktyce jednak bardziej bazowano na prawie rzymskim. Wyroki Sądu Kameralnego Rzeszy stanowiły formę precedensów i sądy niższej instancji się na nich wzorowały.

Wpływ prawa rzymskiego:

W XV i XVI w. sporządzano Landrechty (spisy praw lokalnych); jednak osoby dokonujące tych spisów miały wykształcenie uniwersyteckie, w związku z czym umieszczano w nich dużo prawa rzymskiego. Recepcji poddawano nie tylko czyste prawo rzymskie, ale też glosy. Recepcja ta spowodowała zaprzestanie rozwoju praw rodzimych niemieckich.