6. Źródła prawa miejskiego w średniowieczu na zachodzie Europy

Rodzina prawa miejskiego w Niemczech była prawem zwyczajowym; powstawały rodziny prawa miejskiego, dlatego że miasta już istniejące (macierzyste) posiadające własny system prawny udostępniały swój system miastom nowo powstałym tzw. filiom (córkom).

Dla wschodnich Niemiec takim miastem macierzystym był Magdeburg; pocz. XIV w. spis Weichbild Saski/Magdeburski zawierający spis całości praw magdeburskich, ale dotyczący też miast Polski; Kolejne miasto to Lubeka. Polskie miasta były lokowane albo na prawie magdeburskim albo na prawie lubeckim. Miasta filie z czasem stawały się miastami macierzystymi dla kolejnych miast. Na Zachodzie była to Kolonia.

Źródła prawa miejskiego w średniowieczu:

- Wilkierze – uchwały rady miejskiej w postaci ustaw

- Prejudykaty – wyroki sądów miejskich

- Pouczenia prawne udzielane przez miasta macierzyste dla sędziów z miast filii.

- Ortyle – wyroki wydawane przez sądy wyższe miast macierzystych; odwoływano się od wyroków miast później lokowanych do miast wcześniej lokowanych.

- Przepisy zawarte w przywilejach lub aktach lokacyjnych nadawanych miastu przy jego powstaniu

- Statuty miejskie – spis prawa zwyczajowego ujednolicony i usystematyzowany

- Zbiory prywatne: np. Weichbild Saski

Po traktacie w Verdun w 843r. monarchia frankońska została ostatecznie podzielona. Na jej gruzach powstała Francja. W zapomnienie popadły Leges Barbarorum.

Od XI w. na terenie Niemiec i Francji zaczyna się okres dominacji prawa zwyczajowego, stąd partykularyzmy. Prawo zwyczajowe obowiązywało na większych terenach, można mówić o systemach prawa zwyczajowego. Podjęto próby ich spisywania: prawo saskie (płn. Niemcy); prawo frankoński  (płd.-zach. części Niemiec) i prawo szwabskie.

W prawie miejskim powstawały rodziny praw.

Spisy miały charakter prywatny:

Wielka Księga Prawa Zwyczajowego Normandii (ok. 1250r.);

Spis prawa okręgu Beaumanoir (Filip de Beaumanoir – baliw) (ok. 1280r.)

Francja stawała się jednolitym państwem co trwało kilka wieków (od ok. XI w.). Królowie wykorzystywali fakt, że król był najwyższym seniorem, więc gdy trafiła się wolna dziedziczka lenna to król się z nią żenił i powiększał terytorium swojej domeny. Bądź skazywał za wiarołomstwo niepokornego wasala, aby skorzystać z jego lenna.Król Karol VII w 1454r. rozpoczął spisywanie prawa zwyczajowego wydając Ordonans dotyczący spisów. Rezultaty były skromne. Decydującą rolę odegrał spis okręgu stołecznego czyli Paryża z okolicami zwany ‘Coutume de Paris’ (Zwyczaj Paryża) z 1580r. Stosowano go jako wzór w innych miastach, co przyczyniło się do ujednolicenia prawa zwyczajowego.