43. Zasada osobowości prawa – zasada terytorialności prawa

Zasada osobowości prawa, znana już i szeroko stosowana w starożytności, polega na tym, że bez względu na miejsce swego pobytu jednostka podlega prawu swej narodowości. 

Przeciwieństwem jej jest zasada terytorialności prawa, według której na określonym terytorium (w państwie) stosuje się jeden system prawny, któremu wszyscy muszą się podporządkować bez względu na pochodzenie (narodowość).

W epoce feudalizmu zasada osobowości prawa bardzo wyraźnie występowała w okresie państw wczesno-germańskich, a szczególnie w państwie frankońskim (V – X w.).

Stosowano tam praktykę polegającą na tym, że każdy rządził się swym prawem i według niego odpowiadał przed sądem. Nawet wobec Kościoła, a więc osoby prawnej, a nie fizycznej, stosowano wspomnianą zasadę, przyjmując że Kościół chrześcijański „żyje” prawem rzymskim (ecclesia vivit lege Romana).

Zasada osobowości prawa była znana też w różnych krajach średniowiecznej Europy. W miarę jednak zacierania się różnic etnicznych (szczepowych) zasada osobowości zaczęła tracić na znaczeniu. We Francji od XI w. ustępowała miejsca zasadzie terytorialności. Podobnie działo się w Niemczech, choć tam proces ten nastąpił później (od XIII w.). W niektórych państwach aż do schyłku feudalizmu nie uwolniono się całkowicie od zasady osobowości. Tak było w Polsce, gdzie niektóre grupy etniczne (Żydzi, Ormianie) miały swe własne prawo, według którego żyli członkowie tych grup, przynajmniej w stosunkach między sobą (mieli więc własne, autonomiczne prawo).