42. Nauka prawa w Polsce w okresie międzywojennym

Przed 1918r. istniały na ziemiach polskich jedynie dwa ośrodki uniwersyteckie prowadzące studia prawnicze w języku polskim. Były nimi: Uniwersytet Jagielloński w Krakowie i Uniwersytet we Lwowie, oba istniejące na terenie Galicji, gdzie zaborca austriacki od początku lat siedemdziesiątych XIX w. stworzył dla ludności polskiej duże możliwości rozwoju własnej kultury i nauki. Oba uniwersytety wykształciły rzesze polskich prawników, miały też wysoko kwalifikowaną kadrę naukową, która po 1918r. zasiliła nowe ośrodki naukowe w innych dzielnicach, gdzie często brakowało odpowiednich kar.

Odzyskanie niepodległości umożliwiło utworzenie nowych uniwersytetów polskich, obejmujących także wydziały prawa. Powstały trzy wydziały prawa w nowo otwartych uniwersytetach państwowych (Warszawa, Poznań, Wilno) oraz wydziały prawa na KUL . Ogółem więc w Polsce międzywojennej istniało sześć (dzisiaj jedenaście) wydziałów prawa (Kraków, Lwów, Warszawa, Poznań, Wilno, Lublin).

W wymienionych ośrodkach akademickich czołową rolę odgrywali profesorowie, których kariera naukowa zaczęła się już przed I wojną światową. Obok nich działali i zdobywali coraz większe uznanie uczeni, którzy swoją działalność rozpoczynali po I wojnie.

W dziedzinie teorii i socjologii prawa na pierwszy plan wybijał się Leon Petrażycki słynny twórca psychologicznej teorii prawa (Warszawa, dokąd przybył z Piotrogrodu). 

Leon Petrażycki (Warszawa)

Duże zasługi na polu badań teoretycznych położyli: Jerzy Lande (Wilno, Kraków), Bronisław Wróblewski (Wilno), Czesław Znamierowski (Poznań).

Jerzy Lande (Wilno, Kraków)

Bronisław Wróblewski (Wilno)

Czesław Znamierowski (Poznań)

W dyscyplinach historyczno - prawnych szczególne miejsce zajmowali: Oswald Balzer (Lwów), Stanisław Kutrzeba (Kraków), Władysław Abraham, zajmujący się także kanonistyką (Lwów) oraz uczeń O. Balzera – Zygmunt Wojciechowski (Poznań).

Oswald Balzer (Lwów)

Stanisław Kutrzeba (Kraków)

Władysław Abraham (Lwów)

Zygmunt Wojciechowski (Poznań)

Prawo rzymskie miało znakomitych przedstawicieli w osobach Stanisława Wróblewskiego, świetnego specjalisty także w zakresie prawa cywilnego (Kraków), Zygmunta Lisowskiego (Poznań), Ignacego Koschembahra – Łyskowskiego (Warszawa) oraz zdobywającego międzynarodową sławę dzięki studiom nad papirologią prawniczą Rafała Taubenschlaga (Kraków).

Stanisław Wróblewski (Kraków)

Zygmunt Lisowski (Poznań)

Ignacy Koschembahr - Łyskowski (Warszawa)

Rafał Taubenschlag (Kraków)

W dziedzinie prawa i procesu cywilnego czołową rolę odgrywali: Fryderyk Zoll (Kraków), Władysław Leopold Jaworski, zajmujący się także prawem państwowym i administracyjnym (Kraków), procesualista Franciszek Ksawery Fierich, pierwszy przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej (Kraków), Alfred Ohanowicz (Poznań), Roman Longchamps de Berier, jeden z głównych twórców kodeksu zobowiązań (Lwów), Ernest Till (Lwów), Eugeniusz Waśkowski (Wilno).

Fryderyk Zoll (Kraków)

Władysław Leopold Jaworski (Kraków)

Franciszek Ksawery Fierich (Kraków)

Alfred Ohanowicz (Poznań)

Roman Longchamps de Berier (Lwów)

Ernest Till (Lwów)

Eugeniusz Waśkowski (Wilno)

W nauce prawa i procesu karnego na pierwszy plan wybijali się: Edmund Krzymuski, przedstawiciel szkoły klasycznej w teorii prawa karnego (Kraków), Stefan Glaser (KUL, Wilno), Władysław Wolter (Kraków) oraz główni twórcy kodeksu karnego – Juliusz Makarewicz (Lwów) i Wacław Makowski (Warszawa).

Edmund Krzymuski (Kraków)

Stefan Glaser (KUL, Wilno)

Juliusz Makarewicz (Lwów)

Wacław Makowski (Warszawa)

Rozwój nauki prawa przyczynił się do powstania licznej, nowej kadry naukowej, zastępującej starszych profesorów (jeszcze dzisiaj wśród najstarszego pokolenia czynnych profesorów prawa są wychowankowie uniwersytetów z okresu międzywojennego). Rozwój nauk jurydycznych przyczynił się także do stworzenia licznej, nowej kadry prawniczej, niezbędnej dla aparatu administracyjnego i aparatu sprawiedliwości odrodzonego państwa. Był to efekt pozytywny z punktu widzenia potrzeb państwa, istniały jednak w procesie kształcenia prawników również mankamenty i ograniczenia, wynikające ze społeczno – politycznej struktury państwa.

Trudny był – ze względów finansowych – dostęp młodzieży robotniczej i chłopskiej na studia, które były odpłatne. Istniały tez trudności z uzyskaniem pracy, szczególnie na początku lat trzydziestych (wielki kryzys gospodarczy), co prowadziło do postępującej „nadprodukcji” kadry prawniczej.