4. Prawo greckie. Wpływ filozofii greckiej na teorię prawa

Nie istniało pojęcie monolitycznego prawa greckiego, gdyż w Grecji wykształciły się państwa miasta. Grecy jednoczyli się w momencie ataku wroga zewnętrznego. Jednak państwa miasta prowadziły rywalizację (m.in. słynna wojna peloponeska Sparta - Ateny).

Bardziej to były prawa obowiązujące w poszczególnych państwach miastach.

Wiedza o prawie greckim pochodzi ze źródeł pośrednich, tj. literackich, np. z „Iliady”, „Odysei” Homera, od historyków greckich: Ksenofont, Tukidydes; z dzieł geograficznych Strabona, z dramatu (Ajsychols, Sofokles, Eurypides), komedii (Arystofanes), dzieł filozoficznych (Arystoteles, Platon).

Co Rzymianie przejęli od Greków: pojęcie hipoteki; ustawę z Rodos o zrzucie morskim (kwestia dotycząca żeglugi, w momencie niebezpieczeństwa wyrzucano towary za burtę; to co zostało rozdzielano na wszystkich); kontrakty pisemne (Rzymianie zawierali umowy w sposób ustny, ale bardzo rzetelnie podchodzili do tych umów), grecką filozofię prawa (ogólnoteoretyczne pojęcia na których opiera się prawo): pojęcie sprawiedliwości

Jak Grecy określali prawo? Według sofistów istnieje prawo stanowione; prawem jest to, żeby nie przekraczać prawa stanowionego. Decyzja organu władzy to prawo. A drugie znaczenie, że przeciwko tej decyzji nie można wykraczać. Prawo stanowione nie jest stałe.

Pytanie o sprawiedliwość, które prawo jest sprawiedliwe. Pojawiło się tu pojęcie prawa naturalnego. Prawo naturalne jest niezmienne. A źródłem prawa naturalnego jest rozumna natura człowieka. W każdej społeczności i w każdym czasie ludzie są istotami rozumnymi. Postulat, że prawo stanowione powinno być zgodne z prawem naturalnym.

Platon był twórcą pojęcia sprawiedliwości (każdy człowiek w społeczeństwie ma swoją funkcję do spełnienia i każdy wykonuje co do niego należy dla osiągnięcia dobra wspólnego). Arystoteles (uczeń Platona) nawiązywał do pojęcia sprawiedliwości, które polega na tym, że każdy otrzymuje tyle na ile zasłużył („sprawiedliwość rozdzielcza”); że państwo rozdziela wszystkim jednostkom według zasług, ale też przydziela obowiązki. „Każdemu oddać, co mu się należy”. Do Arystotelesa należy wypracowanie teorii słuszności. Według Arystotelesa to jest sprawiedliwe co jest zgodne z prawem. Prawo ma charakter ogólny, ale w danym przypadku dane prawo może się nie sprawdzić czyli nie będzie słuszne.

W prawie ateńskim wykształciło się poczucie legalizmu, uznającego za podstawowe źródło prawa akty prawodawcze, ustawy; a także idea rządów prawa (pełnego podporządkowania się obywateli normom prawnym, które sami ustanowili).

Wyodrębniono ze społeczeństwa obywatela i określono jego pozycję prawną

Wykształciły się pojęcia: równość wobec prawa, równy dostęp do funkcji publicznych, wolność słowa, swoboda dyskusji politycznych.

W epoce hellenizmu podstawą ideologiczną był stoicyzm uznający istnienie najwyższego prawa natury. Stoików cechował indywidualizm

Prawo zwyczajowe regulowało stosunki społeczne.