34. Źródła prawa karnego (materialnego i procesowego) w ZSRR

1919r. - Przewodnie zasady prawa karnego RSFRR

Obowiązywała „zasada sądzenia według rewolucyjnej świadomości prawnej” która wskazywała, jakie czyny uznać należy za niebezpieczne dla nowego ustroju, i jak należy je karać.

Sądy robotniczo - chłopskie sądziły według sumienia rewolucyjnego; zrywano z wszelkimi proceduralnym formalizmem.

Powstał podział na przestępstwa przeciw podstawom ustroju radzieckiego, podlegające osądzeniu przez trybunały rewolucyjne oraz wszystkie pozostałe grupy przestępstw, podlegające sądom ludowym. W stosunku do pierwszej kategorii ustawa określała minimalną granicę kary, w stosunku do pozostałych – maksymalną.

Przed trybunałami rewolucyjnymi które sądziły przestępstwa przeciwko interesom ustroju społeczno-politycznego; nie przewidywano udziału czynnika społecznego w orzekaniu. 

Przed sądami ludowymi były przestrzegane zasady jawności, ustności, bezpośredniości, prawo oskarżonego do obrony.

Zastępowały pojęcie kary określeniem „środki ochrony społecznej”;

a) środki sądowo – poprawcze (kary sensu stricto – pozbawienie wolności, roboty przymusowe, kara śmierci);

b) środki medyczne;

c) środki medyczno – wychowawcze.

Wykorzystywano psychiatrię do celów represji karnej.

1922r. - Kodeks karny

Wprowadzony został w celu ochrony państwa robotniczo - chłopskiego i rewolucyjnego porządku prawnego przed tymi, którzy w niego godzą i przed elementami społecznie niebezpiecznymi. Składał się z części ogólnej ( 56 art.) i części szczegółowej ( 171 art.)

Sądzono na zasadzie analogii. Kk wprowadzał materialną definicję przestępstwa: działanie lub zaniechanie społecznie niebezpieczne zagrażające podstawom ustroju radzieckiego i porządkowi prawnemu. Nie operował pojęciem winy (umyślność i nieostrożność); kara i środki ochrony społecznej.

1922r. - Kodeks procedury karnej;

1924r. - Podstawowe zasady ustawodawstwa karnego ZSRR i Republik Związkowych (wraz z konstytucją) - zarys części ogólnej prawa karnego o charakterze ogólnozwiązkowym;

1926r. - Kodeks karny RSFRR – uzupełniany licznymi ustawami karnymi ogólnozwiązkowymi.

1927r. - ustawa o przestępstwach przeciwko państwu, ustawa o przestępstwach wojskowych, o ochronie mienia społecznego, o brakoróbstwie;

1928r. - nowy rozdział o przestępstwach stanowiących przeżytki ustroju rodowego;

1932r. - nowela do kodeksu karnego RSFRR – kary za działania uznane za przeciwstawianie się kolektywizacji rolnictwa; nowe przepisy o własności socjalistycznej – za naruszenie mienia kołchozowego wprowadzały karę śmierci (przy okolicznościach łagodzących – 10 lat pozbawienia wolności) i konfiskatę mienia;

1935r. - dekret – odpowiedzialność młodocianych od 12 lat za wykroczenia, takie jak: udział w bójce, kradzież, uszkodzenia ciała;

Zasada odpowiedzialności zbiorowej członków rodziny, także małoletnich dzieci osób podejrzanych; represje pozasądowe – wysyłanie w trybie administracyjnym całych grup społecznych (kułaków, dawnej inteligencji) do obozów pracy poprawczej (łagrów); Masowy charakter kary wysiedlenia lub zesłania.