30. Kodyfikacja prawa cywilnego w Austrii, Niemczech i Szwajcarii w XIX – XX wieku

Austria

W 1797r. na terytorium Galicji Zachodniej (ziemie polskie z III zaboru) tytułem eksperymentu wprowadzono projekt kodeksu cywilnego zachodniogalicyjskiego. 

Projekt sprawdził się i po ostatecznych zmianach został zatwierdzony w 1811r. 

Nazywał się „Allgemeines Burgerliches Gesetzbuch (ABGB)”. 

ABGB

Stał się kodeksem ogólnoaustriackim.

Obowiązywał także na ziemiach polskich, w Galicji, w Wielkim Księstwie Krakowskim od 1858r.)

Był nowelizowany szczególnie w latach 1914-1916. 

Zmiany te spowodowały że ABGB liczy niewiele ponad 500 paragrafów, podzielonych na 3 Księgi (tak jak Kodeks Napoleona):

- I Księga „o prawie osobowym” – kwestie osoby fizycznej, osoby prawnej (w Kodeksie Napoleona nie ma wzmianki o osobie prawnej), osobowe prawo małżeńskie, opieka

- II Księga „o prawie rzeczowym” – prawo majątkowe, spadkowe, zobowiązania, małżeńskie prawo majątkowe

- III Księga „o przepisach wspólnych dla praw osobowych i rzeczowych”

Na ten kodeks miało wpływ prawo natury i prawo rzymskie.

Obowiązywała w nim zasada równości wobec prawa

Stosunki społeczne w Austrii tak naprawdę były jeszcze feudalne

Kwestie praw stanowych nie znalazły się w kodeksie, a w oddzielnych stanowych ustawach politycznych (prawo szlachty, chłopów) , co pozwoliło ABGB utrzymać nawet po zmianie ustroju w 1848r.

Kodyfikacja procedury cywilnej nastąpiła ostatecznie w 1895r.

Niemcy

Kodeksy dla poszczególnych krajów niemieckich między sobą różniły się, więc nie było jednolitego systemu prawnego.

1871r. – już przed tą datą powstawały regulacje ogólnoniemieckie, takie jak Ordynacja Wekslowa z 1848r., Kodeks Handlowy z 1861r. które ujednolicały system prawny.

Kodeksy cywilne powstawały dla poszczególnych krajów niemieckich: Landrecht Pruski z 1794r. wraz z innymi działami.

Prace kodyfikacyjne trwały od 1878r.

Ostatecznie uchwalony został drugi projekt - Burgerliches Gesetzbuch (BGB) (1896)

BGB

Pandektystyka przyczyniła się do stworzenia nowej systematyki (pandektowej) prawa cywilnego, której przykładem jest BGB.

BGB składa się z 5 ksiąg:

- I Księga – część ogólna

- II Księga – prawo zobowiązań

- III Księga – prawo rzeczowe

- IV Księga – prawo rodzinne

- V Księga – prawo spadkowe

Całość liczy ok. 2400 paragrafów

Występują w nim pozostałości feudalizmu: ordynacje rodowe, przewaga męża w rodzinie,

Duże znaczenie pełnią klauzule ( dobre obyczaje, dobra wiara, zwyczaje obrotu) zwane przepisami kauczukowymi czyli tak plastycznymi które można stosować do różnych sytuacji

Miał wpływ na prawo europejskie ( Polska – Kodeks Zobowiązań z 1933r.) i pozaeuropejskie jak Brazylia, Meksyk, Peru, Japonia.

Obowiązuje do dzisiaj po nowelizacjach

Został uchwalony w 1896r, wszedł w życie 1 stycznia 1900r.

Długie vacatio legis – wcześniej w poszczególnych krajach niemieckich obowiązywały różne kodeksy cywilne. Społeczeństwo musiało mieć czas na przestawienie się do tych zmian

Prawo cywilne w III Rzeszy 

Uchwalono ustawy norymberskie wpłynęły na nowe prawo spadkowe z 1938r. które zostały uchylone po II wojnie światowej

Szwajcaria

Kodeks Cywilny Szwajcarski - Zivilgesetzbuch (ZGB)

ZGB

W 1883r. – został uchwalony Kodeks Zobowiązań.

Prace nad kodyfikacją zaczęły się u schyłku XIX w.       

Całej kodyfikacji dokonał Eugen Huber (zwolennik kierunku germanistycznego).

Eugen Huber

1907r. - Kodeks Cywilny (ZGB) bez Kodeksu Zobowiązań został przyjęty przez Parlament Szwajcarski ( jeśli w kodeksie sędzia nie znajdzie podstawy do orzeczenia, będzie mógł skorzystać z prawa zwyczajowego, lub jeśli dalej nie znajdzie rozwiązania będzie mógł taki przepis stworzyć:

I Księga- prawo osobowe,

II Księdze - prawo rodzinne,

III Księdze - prawo spadkowe,

IV Księga -prawo rzeczowe;

Niewiele jest w nim wpływów prawa rzymskiego;

1911r. – nowelizacja Kodeksu Zobowiązań (z 1883r.)

Oba te kodeksy weszły w życie w 1912r. 

Miały wpływ na prawo cywilne europejskie (polski kodeks zobowiązań z 1933r.). 

Zostały receptowane w Turcji w 1927r. (Turcja zbliżała się wtedy do Europy)