20. Kodyfikacje prawa cywilnego na zachodzie Europy w okresie Oświecenia

Program kodyfikacji napotkał większe trudności niż w prawie karnym. Były one związane ze skomplikowanym procesem kształtowania się nowego ładu społeczno – ekonomicznego, przechodzenia od feudalizmu do kapitalizmu.

Bawaria (poł. XVIIIw., Maksymilian Józef III, inicjator i realizator wicekanclerz Kreittmayr)

Motyw przewodni – ujednolicenie prawa, wydobycie kwestii wątpliwych i spornych;

Codex Maximilianeus Bavaricus (1756r.) - zebranie norm prawnych z obcych i rodzimych źródeł oraz sformułowanie ustawowo w celu zapobiegnięcia na przyszłość sporom interpretacyjnym. Pojawiły się próby operowania językiem prostym i zrozumiałym, rozwiązania w duchu wymogów rozumu i słuszności;

Maksymilian III Józef

Prusy (pocz. XVIII, Fryderyk Wilhelm I) - twórcą reformy miał być Thomasius, ale nie podjął się tej pracy, reforma miała być przeprowadzona w ciągu 3 miesięcy.

Corpus Iuris Fridericianum (1746r. - Fryderyk II Wielki) – nie odegrał roli w przyszłych pracach nad kodyfikacją; uwzględniał prawa rodzime, zasady naturalnego rozsądku oraz powszechnej zrozumiałości.

Fryderyk II Wielki

Fryderyk Wilhelm II

Landrecht Pruski (1794r., Fryderyk Wilhelm II, twórcy – Svarez, Klein) - zbiór praw napisany po niemiecku, w sposób wykluczający możliwości sporów interpretacyjnych, dokładny, pozbawiony luk; miał charakter posiłkowy w stosunku do praw prowincjonalnych; Rozpoczęcie prac kodyfikacyjnych – 1780 r. Fryderyk Wilhelm II – dyskusja publiczna oraz ocena przedstawicieli sejmów (stanów); 1792r. - zawieszenie prac kodyfikacyjnych (opozycja zachowawcza wobec projektu); 1794 r. - potrzeba podporządkowania ziem polskich prawu pruskiemu (II rozbiór Polski), wprowadzony na całym terytorium: Powszechne Prawo Krajowe dla Państw Pruskich

Była to kodyfikacja całości prawa materialnego (odrębnie – kodyfikacja prawa procesowego); Powstał zbiór 19187 paragrafów (przepisy z prawa państwowego, administracyjnego, sądowego: prywatnego i karnego) Ok. 15.000 tys. dotyczyło prawa prywatnego; Zawierał wiele wskazówek praktycznych, pouczeń etycznych, dobrych obyczajów. Był to kodeks okresu przejścia od feudalizmu do kapitalizmu (tzw. pruskiej drogi). Znajdowało się tam prawo własności (również lenna), feudalna struktura społeczna (podział na stany), przywileje szlachty, poddaństwo chłopów. Landrecht załamał się na początku XIX w., był przestarzały. Obowiązywał jeszcze do k. XIX w., do wydania ogólnoniemieckiego kodeksu cywilnego.

Austria (monarchia habsburska, Maria Teresa) – cele unifikacyjne, a nie reformatorskie;

Codex Theresianus – 8 tomów, od 1753 r. przez kilkanaście lat, projekt został odrzucony, miał niewielkie oddziaływanie na przyszłe projekty kodyfikacyjne, poprzedzające ukazanie się kodeksu z 1811 r.

Francja – postulat jednolitej kodyfikacji prawa prywatnego w początkach Rewolucji, powtórzony w Konstytucji 1791r.; 
1793r. - projekt (719 art.) nawiązujący do prawa przedrewolucyjnego; został odrzucony, bo był za mało rewolucyjny; kolejny projekt po roku (297 art.) - abstrakcyjny zbiór zasad moralnych o charakterze deklaracji filozoficznej. Były jeszcze dwa projekty, które uległy zapomnieniu. Urzeczywistnienie kodyfikacji – dopiero za Napoleona.