17. Szkoła prawa natury i jej wpływ na kodyfikacje okresu Oświecenia

Oświecenie- na zachodzie Europy lata 40. XVIII w., w Polsce od lat 60. XVIII w.

Postulowano tworzenie kodyfikacji w oparciu o prawa natury

Hugo Grocjusz

Hugo Grocjusz (żył na przełomie XVI i XVII w.)- holenderski prawnik, filozof, który twierdził, że istnieją stałe elementy natury ludzkiej, które można poznać rozumem i na podstawie tych cech natury można wydedukować pewne normy, takie jak prawo do własności prywatnej, obowiązek powstrzymywania się od naruszania cudzej własności, obowiązek dotrzymywania umów, obowiązek wynagrodzenia szkody w przypadku jej wyrządzenia, czy obowiązek poniesienia kary za popełnione przestępstwo. Są to stałe normy obowiązujące w każdym społeczeństwie i w każdym czasie tak jak natura ludzka jest stała. Prawo natury jest systemem nadrzędnym, do którego trzeba było dostosować prawo i ustrój poszczególnych państw. Pojawiły się pomysły, czym jest idealne państwo i idealne prawo, by stworzyć idealny model państwa i prawa. Prawo natury ma uzasadniać (bronić) nienaruszalne prawa człowieka i jako takie jest uważane za nadrzędne wobec prawa stanowionego, wobec czego zwolennik prawa natury jest zwolniony z przestrzegania prawa stanowionego, gdy jest ono z nim w sprzeczności.

Prawo natury stało się nową dyscyplina wykładaną na uniwersytetach. Wcześniej wykładano dwie dyscypliny: prawo rzymskie i prawo kanoniczne.

U schyłku XVII w Heidelbergu utworzono pierwszą katedrę prawa naturalnego. Ważny był postulat, by kodyfikacje opierały się na prawie natury.

W XVII i XVIII w. prawo natury stało się systemem filozoficzno-społecznym mieszczaństwa walczącego z feudalizmem ( starym ładem) w imię zwycięstwa rozumu i naturalnej sprawiedliwości. Był to okres postępu nauk przyrodniczych wieku Bacona, Newtona, Kartezjusza i Pascala.

W prawie feudalnym nie rozróżniano prawa karnego i cywilnego, co uległo zmianie w okresie oświecenia.

W prawie prywatnym, bazującym na prawie natury, kierowano się ideałami indywidualizmu i liberalizmu, a w prawie karnym - ideałami humanitaryzmu i bezpieczeństwa prawnego jednostki.

Postulaty kodeksu prawa: pewny (żeby mogło być stosowane do wszelkich możliwych przypadków), zupełny, kompletny, krótki, jasny, zwięzły, powszechnie zrozumiały i znany, sprawiedliwy, służący dobru powszechnemu.

Postulaty dotyczyły wszystkich dziedzin prawa sądowego. W prawie karnym zmiany pojawiły się dość szybko. W prawie cywilnym zmiany następowały wolniej.