10. Źródła powszechnego prawa kanonicznego

Prawo kanoniczne- prawo stworzone przez Kościół, niezależnie od tego, czego ono konkretnie dotyczy.

Prawo kościelne - prawo dotyczące Kościoła, niezależnie od kogo to prawo pochodzi. Może pochodzić od kościoła, ale też od organów władzy świeckiej.

Źródła poznania prawa objawionego (boskiego):

- NowyTestament jako główne źródło prawa kanonicznego. Niektóre kwestie były już poruszane w Starym Testamencie (prawo Starożytnego Izraela) jak kwestia zawierania małżeństw czy dziesięciny.

Poza Pismem świętym dużą rolę odgrywała tradycja: 

- Pisma Ojców Kościoła, którzy odznaczali się świętością życia i byli najstarszymi pisarzami kościelnymi (byli bezpośrednimi uczniami apostołów).

- Pisma Doktorów Kościoła, którzy również odznaczali się świętością życia i prawowiernością poglądów, ale żyli nieco później.

Prawo kanoniczne jako wytwór Kościoła, czyli:

- kanony - ustawy soborowe (obowiązujące w całym świecie chrześcijańskim)

Sobór - zgromadzenie przedstawicieli Kościoła, zwłaszcza biskupów (pierwszy w 325r. w Nicei, a ostatni w 1965r. Sobór Watykański II);

- dekretały - ustawy papieskie, czyli źródła prawa kanonicznego powszechnego (obowiązującego w całym świecie chrześcijańskim);

- normy prawa kanonicznego partykularnego, które obowiązywały tylko lokalnie na terenie prowincji kościelnych czy diecezji.

- uchwały synodów prowincjonalnych (pojęcie prowincja pokrywa się z terytorium całego państwa),

- uchwały synodów diecezjalnych. 

Synod to zgromadzenie duchownych pod przewodnictwem biskupa dla całego państwa bądź dla poszczególnych diecezji

Norm prawa kanonicznego przybywało więc zaczęto je spisywać.

Dekret Gracjana powstawał w latach 1140-1150 – zbiór prywatny napisany przez Gracjana, zakonnika, profesora prawa kanonicznego w Bolonii (łac. Concordantia Discogratium Canonum –uzgodnienie kanonów niezgodych); tytuł sugeruje że istniały normy prawa kanonicznego sprzeczne ze sobą z uwagi na liczebność tych norm; dodał własny komentarz do spisu i dlatego jest uważany za „ojca prawa kanonicznego”.

Dekret Gracjana

Norm ciągle przybywało.

Pod koniec XII w. powstał zbiór Bernarda z Pawii- zbiór prywatny

Dekretały Grzegorza IX z 1234r. (łac. ‘Liber Extra’) był to zbiór urzędowy na polecenie papieża, zawierał 5 ksiąg.

Rękopis Dekretałów

Liber Sextus –szósta księga- papieża Bonifacego VIII z 1298r. która była kontynuacją ‘Liber Extra’

Clementinae –zbiór papieża Klemensa V z 1317r. ; ostatni zbiór urzędowy

Prace prywatne:

Extravagantes Joannis Papae XXII – zbiór papieża Jana XXII (obejmujące konstytucje tegoż papieża) z 1234r.

Extravagantes Communes obejmujące resztę konstytucji papieskich z 1500 r.

Od 1580r. po Soborze Trydenckim Grzegorz XIII spowodował, że wcześniejsze dzieła prawa kanonicznego były ogłaszane pod jednym tytułem Corpus Iuris Canonici (= zbiór prawa kanonicznego).

Corpus Iuris Canonici (skr. CICa) – nazwa przyjęta dla oznaczenia grupy zbiorów prawa kanonicznego, które powstały od XII do XV wieku:

Decretum Gratiani z ok. 1140 roku

Decretales Gregorii IX z 1234 roku

Liber sextus Bonifacego VIII z 1298 roku

Clementinae Klemensa V z lat 1314 i 1317

Extravagantes Jana XXII

Extravagantes communes z XIV – XV wieku

Prawo kanoniczne obowiązywało nie tylko duchownych, ale też wszystkich chrześcijan, miało wpływ na instytucję małżeństwa, kształtowanie się instytucji osoby prawnej i na rozwój testamentu.

Prawo kanoniczne było podstawą studiów, prawem „uczonym”, przenikającym do praktyki za pośrednictwem nauki prawa, systemem stosowanym w wymiarze sprawiedliwości przez działalność sądów duchownych i świeckich podlegających jurysdykcji duchownej.