96. Wpływ Oświecenia na doktrynę prawa karnego w Europie i w Polsce

W Oświeceniu wykształcił się humanitaryzm (XVIII w.).

Humanitaryści odnosili się w sposób krytyczny do prawa karnego z feudalizmu.

Postulowali ujednolicenie prawa karnego przez kodyfikację w sposób jasny i zrozumiały, by każdy wiedział co jest przestępstwem.

Przestępstwem powinien być tylko taki czyn, który został wymieniony w ustawie karnej:

Nullum crimen sine lege (Nie ma przestępstwa bez ustawy) – formalna definicja przestępstwa

Nulla poena sine lege (Nie ma kary bez ustawy) - żeby sędzia mógł wymierzyć tylko taką karę, która jest wskazana w kodeksie karnym i dotyczy konkretnego przestępstwa i aby nie mógł wykraczać poza kary przewidziane za dane przestępstwo.

Niedopuszczalne jest stosowanie analogii w prawie karnym.

Prawo karne powinno być równe dla wszystkich.

Twierdzenie, że surowe kary odstraszają było błędnym założeniem; nie sprawdziło się.

W XVIII w. prowadzono badania na ten temat i okazało się, że surowe kary powodują zdziczenie obyczajów i obojętność; nie przekłada się to na spadek liczby przestępstw.

Kara powinna wychowywać samego sprawcę, co się nazywa prewencją generalną. W związku z tym kwestionują sens kary śmierci.

Cessare Beccaria („O przestępstwach i karach”, 1764r.) opowiedział się za zupełnym zniesieniem kary śmierci i zastąpieniem jej karą długoletniego/dożywotniego pozbawienia wolności połączonego z przymusową pracą)

Cessare Beccaria

Postulaty:

• odejście od kar kwalifikowanych (okrutnych z torturami);
• zaniechanie tortur;
• wprowadzenie zasady domniemania niewinności;
• odejście od karania niektórych czynów, szczególnie przestępstw przeciwko religii, takich jak np. herezji czy czarów, czynów obyczajowych (cudzołóstwo, pożycie osób stanu wolnego);

Postulaty humanitarne uwzględniały kodeksy: Leopoldina, Józefina, Franciszkana, w dużej części Landrecht Pruski.

Ustawa z 1776r. znosi tortury i oskarżenia o czary.